صلاحیت بالینی, ایستگاه داخلی, ریه, فایل ویدیویی, کتابخانه

آموزش کار با انواع اسپری های تنفسی

طرر صحیح استفاده از اسپری تنفسی

در این مقاله در ابتدا با استفاده عملی اسپری تنفسی، نکات آن و سپس استفاده از دم یار آشنا می شویم. بعد از آن بطور مفصل، با انواع اسپری های تنفسی و برندهای موجود در بازار کشور آشنا می شویم. آمورش ویدئویی استفاده از اسپری نیز داخل متن بعد از معرفی اسپری آورده شده است.

 

 

محتوا پنهان

ایستگاه عملی: توضیح کار با انواع inhaler ها (آموزشی دانشجویان پزشکی)

۱.دست خود را بشوئید. خود را معرفی کنید. اسم بیمار و تاریخ تولد وی را بپرسید و توضیح دهید قصد چه کاری دارید.

۲.بررسی کنید بیمار در مورد وضعیت فعلی تنفسی خود مثلا آسم و یا copd و درمان با inhaler چقدر اطلاعات دارد؟

۳.تاریخ انقضا اسپری را چک کنید.

۴.به آرامی آن را تکان دهید.

۵.در پوش را بردارید و بررسی کنید که داخل آن تمیز است.

۶.بایستید و یا صاف بنشینید.

۷.باید inhaler را بالا بگیرید و انگشت اشاره را بالا و شست را زیر آن قرار دهید.

۸.یک بازدم عمیق انجام دهید.

۹.دهان خود را کاملا اطراف قسمت دهانی قرار دهید.

۱۰.همزمان تیوب را فشار دهید و به آرامی و عمیق دم انجام دهید و به سمت حلق نشانه بگیرید نه زبان.

۱۱.نفس خود را به مدت ۱۰ ثانیه یا هرچقدر توانستید نگه دارید.

۱۲.به آرامی بازدم انجام دهید.

۱۳.درپوش را بگذارید.

۱۴.اگر نیاز بود بعد از یک دقیقه تکرار کنید.

۱۵.مراحل کار را به بیمار آموزش داده و تمرین دهید.

۱۶.بیمار را مشاهده و اشتباهات وی را اصلاح کنید.

۱۷.بیمار را به تکرار دعوت کنید تا وقتی که کاملا درست انجام دهد.

۱۸.از بیمار بپرسید آیا سوالی دارد.

 

ایستگاه حیاتی: آموزش روش کار با اسپری های دهانی

خانم جوانی مبتلا به آسم داخل اتاق هستند. ضمن برقراری ارتباط مناسب و روش استفاده از اسپری را به وی آموزش دهید.

۱.سلام و احوالپرسی مختصر با بیمار انجام داده و خود را به وی معرفی نمایید.

۲.درپوش اسپری را بردارید.

۳.اسپری را به خوبی تکان دهید.

۴.دهانی اسپری را رو به پایین قرار دهید.

۵.ارجحیت استفاده از دمیار را ذکر کنید.

۶.اسپری را به دمیار متصل کنید.

۷.دهانی دمیار را بین لب ها قرار داده و زبان را داخل دمیار فرو نکنید.

۸.اسپری را یک نوبت فشار دهید.

۹.بعد از فشردن اسپری چند دم و بازدم آهسته از دهانی و دمیار انجام دهید.

۱۰.ضرورت شستن دست ها بعد از مصرف اسپری را ذکر کنید.

۱۱.برای مواردی که دمیار در دسترس نیست آموزش مصرف صحیح را میدهید.

۱۲.انجام بازدم عمیق قبل از مصرف

۱۳.دهانی اسپری بینی بین لبها و یا با فاصله مناسب نگه داشته شود.

پیشنهادی  شرح حال گیری از بیمار هیرسوتیسم

۱۴.همزمان با فشردن اسپری دم عمیق انجام داده و نفس را حبس کنید.

نکات مهم در استفاده از اسپری تنفسی

۱.در صورت استفاده صحیح از اسپری، تنها ۵۰٪ دارو مورد نظر به قاعده ریه ها میرسد و در صورت استفاده اشتباه از اسپری، کمتر از ۲۰٪ دارو‌ به ریه ها می رسد.

۲.در صورتی که اسپری برای اولین بار استفاده می شود یا دو‌ هفته استفاده نکرده اید یا اسپری به زمین افتاده است، بایستی آن را آماده سازی کنید طوریکه بایستی چندبار پیستون را فشار دهید تا گاز اسپری شده کاملا یکنواخت باشد سپس در آن را بردارید محل تماس دهان را تمیز کنید و۱۰-۱۵بار تکان دهید.

۳.چند بار دم و بازدم به آرامی انجام دهید، دهانه اسپری را بین لب ها و روی زبان قرار دهید

۴.نکته مهم این قسمت است که دم خوب یعنی نفسی عمیق و‌ به آرامی بالا بکشید (مثل سوپ یا چای داغ خوردن) و همزمان با اینکار پیستون اسپری را فشار دهید و نفس را حبس کنید و دهان کاملا بسته باشد و ده ثانیه در ذهن بشمارید و سپس به آرامی بازدم انجام دهید.

۵.بسیاری از بیماران دو پاف یا ۴پاف را پشت سر هم میزنند و این کاملا اشتباه است. منظور از دو پاف این است که شما یک پاف به روش بالا میزنید سپس یک دقیقه صبر می کنید و مجددا پاف دوم را انجام می دهید.

۶.پس از استفاده از اسپری، دهان خود را بشویید.

اغلب بیماران تنفسی که نتیجه ای از اسپری نمیگیرند بعلت استفاده اشتباه از اسپری است که اولا، خوب عمل دم عمیق و درست را انجام نمیدهند. دوما، نفس را به مدت حداقل ۱۰ثانیه نگه نمی دارند. سوما، دو پاف یا چهار پاف را پشت هم میزنند یعنی ۲بار یا ۴بار پیستون را فشار میدهند و عمل دم را انجام می دهند درصورتیکه با هر بار پاف بایستی یک دم عمیق انجام و فاصله پاف ها یک دقیقه باید باشد.

 

 

۱.آسان تنفس یا همان دمیار یا ‏Spacer

قبل از شروع ابتدا باید به اهمیت استفاده از آسان تنفس یا همان دمیار یاSpacer ‎  اشاره بکنیم. نوع شایع ‏اسپری های که در ایران استفاده می شود همان اسپری های ‏L‏ شکلی است که به ‏MDI‏ معروف هستند که ‏اینها را باید با آسان تنفس استفاده کرد که نه تنها هماهنگی بین جریان گازی اسپری و تنفس را بهبود ‏می بخشد بلکه اثر مولکولی هم دارد. مولکول های بزرگ دارو، آنهایی هستند که بیشتر در گلو و مخاط ‏رسوب می کنند. این باعث ایجاد عفونت قارچی کاندیدا شده و بیمار از تلخی پشت گلو و حتی بم شدن و ‏گرفتگی صدا هم شاکی می شود. بعلاوه با رسوب دارو روی مخاط گلو و حنجره ، دارو جذب سیستمیک می ‏شود و عوارض جانبی بیشتری را از خود نشان می دهد همچون طپش قلب و لرزش اندام ها. در کل مولکول ‏های بزرگ در آسان تنفس باقی می مانند و فقط مولکول های ریز وارد ریه می شوند. بهر حال بیمار توصیه ‏می شود که گلو خود را با آب پس از استفاده از اسپری ها بخصوص اسپری های کورتون دار، غرغره کند.‏

استفاده از اسپیسر یا دمیار رسیدن دارو را به ریه افزایش می دهد. ولی اثر به مراتب موثرتر ‏آن، کاهش رسوب دارو روی گلو و حنجره و عوارض ناشی از آن می باشد. در حالی که وقتی از ‏اسپرهای پودری شبیه اسپرهای ‏MDI ‎‏ بدون استفاده از اسپیسر استفاده می کنیم احتمال رسیدن  مولکول های درشت دارو به ریه از طریق آن بالا است و میزان رسوب دارو در گلو نیز زیاد می شود و عوارضی مثل گرفتگی صدا و قارچ نیز زیاد دیده می شود.

پیشنهادی  درد کف پا

 

 

آسان نفس اطفال

 

 

دمیار بزرگسالان

دمیار اطفال

 

نحوه استفاده از دم یار

از دم یار یا spacer در کودکان یا افرادی با عوارض جانبی خاص استروئید ها یا بیماران دچار مشکل با استفاده inhaler های معمولی استفاده می شود.

۱.دم یار را سوار کنید.

۲.سپس inhaler را تکان داد و درپوش آن را برداشته و به دم یار متصل کنید.

۳.بازدم عمیق انجام دهید.

۴.دهان خود را کاملا اطراف محفظه دهانی دم یار قرار دهید.

۵.تیوب را فشار داده تا دارو در دم یار وارد شود.

۶.به مدت ۳ تا ۵ ثانیه به آرامی و عمیق، دم انجام دهید و سپس ۱۰ ثانیه نفس خود را نگه دارید یا ۵ دم و بازدم معمولی در کل انجام دهید.

۷.اگر نیاز بود بعد از ۳۰ ثانیه پروسه را تکرار کنید.

۸.اگر دم یار سوت می زند پس باید سرعت تنفس را کم کرد.

۹.بعد از استفاده دم یار را با آب گرم و صابون بشوئید و حتما آن را خشک کنید.

۱۰.بخاطر داشته باشید هر ۶تا ۱۲ ماه دم یار را عوض کنید.

 

۲.انواع inhaler ها

 

Salbutamol MDI یا metered dose inhaler

 

اسپری MDI

 

 

در این دستگاه ها دارو در مخلوطی از گازهای حامل بصورت تحت فشار در آمده است که با فشار دادن بصورت ذرات ریز و با سرعت بالا وارد مسیر تنفسی می شود. به منظور بهبود علایم در زمان حمله به کار می رود. معمولا همراه دم یار کارایی بالاتری هم دارد. عوارض جانبی آن تاکی کاردی و ترمور است.

 

 

Steroid MDI یا metered dose inhaler

این اسپری ها بصورت منظم روز و شب تجویز می شود تا از حملات جلوگیری کند بعد از مصرف بهتر است دهان را شست معمولا همراه دم یار کارایی بالاتری هم دارد عوارض جانبی آن خشکی دهان و خشونت صدا و برفک است.

 

استروئید inhaler

 

 

 

 

Dry powder یا breath activated inhaler

 

اسپری خشک

 

 

در این دستگاه ها دارو بصورت پودر می باشد که توسط نیروی دم خود فرد، پودر وارد ریه فرد می شود. برای بهبود علایم در فاز حمله و هم پیشگیری استفاده می شود. معمولا نحوه ی استفاده از آن به صورت کیلیک و سپس تنفس دم سریع و عمیق است. شاید نحوه ی استفاده از آن ساده تر باشد ولی برای زیر ۶ سال به خاطر عدم توانایی دم عمیق مناسب نیست. عوارض جانبی آن بستگی به ماده مصرفی دارد.

 

اسپری های DPI به دو شکل موجود می باشند

۱.تک دوز: برای هر بار استفاده باید درون دستگاه کپسول های حاوی پودر قرار دهیم.

۲.چند دوزی: نیازی به قرار دادن کپسول ندارد و توسط شرکت سازنده چندین دوز درون آن قرار گرفته است

 

برخی از مزایای اسپری های DPI

۱.نیاز به هماهنگی کمتر میان پاف و تنفس

۲.عدم ضرورت استفاده از آسم یار

۳.محتوی تعداد دوز های بیشتر

۴.اندازه کوچک و قابل حمل

 

برخی از معایب اسپری های DPI

۱.وابستگی به سرعت جریان دمی بیمار

۲.احتمال ایجاد اختلال در دستگاه

۳.قیمت گران تر از MDI

۴.سیستم تولیدی پیچیده

۵.عدم دسترسی در همه نقاط جهان

 

توجه داشته باشید اگر تنفس بیمار با inhaler بهبود نیافت باید با اورژانس تماس بگیرد. اگر در کنار استفاده از inhaler های فاز حمله بیش از سه بار در هفته شد یا دچار عوارض جانبی مصرف inhaler ها شدید حتما به پزشک مراجعه کنید.

دستگاه های RESPIMAT

نسل جدیدتر از اسپری ها می باشد که سرعت خروج اسپری آن نسبت به MDI ها کمتر می باشد و از طرفی از ذرات بسیار ریزتری نیز تشکیل شده است که این دو ویژگی کمک میکند تا نشست دارو در قسمت های انتهایی دستگاه تنفسی افزایش یابد.

پیشنهادی  مصاحبه با بیمار دارای عوارض اکستراپیرامیدال

 

دستگاه های RESPIMAT

 

 

تقسیم بندی اسپری های تنفسی (A,B)

 

A.اسپری های تسکین دهنده(Relievers)

در صورت لزوم و حملات بکار می رود و سبب بهبود علایم حاد آسم می شود. اسپری های این گروه شامل موارد ۱ و ۲ است.

۱.اسپری های B² آگونیست کوتاه اثر(SABA)

تنها SABA در کشورمان اسپری سالبوتامول می باشد. عموم مردم آن را با نام اسپرى آبی می شناسند. در بسیاری از کشورها آن را با نام آلبوترول می شناسند و ممکن است با این نام نسخه شود. در حملات آسم فرم اسپری آن نسبت به قرص، شربت و نبولایزر آن بدلیل شروع اثر سریع تر ارجح تر می باشد. دوزبندی آن ۲-۱ پاف هر ۶-۴ ساعت، و گاهی در صورت لزوم نسخه می شود.

برخی از عوارض اسپری سالبوتامول

-لرزش دست که معمولا بعد چند هفته بهبود می یابد.

-عوارض قلبی که در فرم استنساقی کمتر از فرم قرص، شربت و نبولایزر بروز می یابد.

-هایپوکالمی (در دوز های بالا)

آموزش ویدوئویی طرز کار با اسپری سالبوتامول

 

۲.اسپری های آنتی کولینرژکی (در ترکیب یا بدون SABA)

الف.کوتاه اثر بعنوان مثال؛ ایپراتروپیوم که معمولا در فاز حاد و حملات بکار می رود.

ب.طولانی اثر بعنوان مثال؛ تیوتروپیوم که معمولا در آسم های مقاوم، COPD و… تجویز می شود. یکی از برتری های تیوتروپیوم این می باشد که روزی یکبار استفاده می شود (طولانی اثر) ولی ایپراتروپیوم حداقل چهار بار (کوتاه اثر).

 

اسپری ایپراتروپیوم

اسپری های ایپراتروپیوم موجود در کشور

 

 

 

اسپری های تیوتروپیوم موجود در کشور

اسپری های تیوتروپیوم موجود در کشور

 

 

آموزش ویدوئویی طرز کار با اسپری تیوتروپیوم

 

 

B.اسپری های کنترل کننده(Controllers)

بصورت روزانه و طولانی مدت استفاده می شوند و سبب کنترل التهاب، حملات و پیشروی آسم می شود. اسپری های این گروه شامل موارد زیر است:

 

۱.کورتیکواستروئید های استنشاقی(ICS)

گروه کنترل کننده: بصورت روزانه و طولانی مدت استفاده می شوند و سبب کنترل التهاب، حملات و پیشروی آسم می شود.

این گروه به سه نسل تقسیم می شود:

 

-نسل۱: بکلومتازون

 

برندهای بکلومتازون موجود در کشور

برندهای بکلومتازون(ICS) موجود در کشور

 

-نسل۲: بودزوناید

 

انواع اسپری های بودزوناید در بازار

برند های بودزوناید(ICS) موجود در کشور

 

 

-نسل۳: فلوتیکازون و مومتازون

 

برندهای فلوتیکازون(ICS) موجود در کشور

برندهای فلوتیکازون(ICS) موجود در کشور

 

 

برخی نگرانی ها در مورد اسپری های ICS

-ممکن است سبب کاهش خفیف در رشد کودکان شود ولی برگشت پذسر می باشد و در نهایت کودک به قد طبیعی خود در بزرگسالی می رسد.

-با فرم استنشاقی ICS سرکوب محور آدرنال و استئوپروز چندان مطرح نمی نمی باشد.

-ممکن است سبب برفک دهانی شود. آبکشی دهان بعد هر بار استفاده، استفاده از دم یار توصیه می شود.

-ممکن است سبب خشونت صدا شود. دم یار کمکی نمی کند ولی در فرم DPI نسبت به MDI این عارضه کمتر شده می شود.

-در مصرف طولانی با دوز بالا ممکن است سبب کاتاراکت شود.

 

۲.اسپری کرومولین سدیم

 

اسپری کرومولین سدیم

اسپری کرومولین سدیم

 

 

۳.اسپری های B² آگونیست طولانی اثر(LABA) (در ترکیب یا بدون ICS)

شامل سالمترول (بصورت MDI) و فورموترول (بصورت DPI و MDI) می باشد.

 

 

برندهای سالمترول موجود در کشور

برندهای سالمترول موجود در کشور

 

 

برندهای فورموترول موجود در کشور

برندهای فورموترول موجود در کشور

 

 

برندهای MDI ترکیبی فلوتیکازون و سالمترول

برندهای MDI ترکیبی فلوتیکازون و سالمترول

 

برندهای DPI ترکیبی فلوتیکازون و سالمترول

برندهای DPI ترکیبی فلوتیکازون و سالمترول

 

اسپری سروفلو

این اسپری علاوه بر حالت MDI و DPI با یک دستگاه جدیدی به نام Synchrobreathe(SB) نیز وارد بازار دارویی ایران شده است. این دستگته از فناوری بالاتری برخوردار بوده و بنابر گفته شرکت سازنده نیازی به همزمانی اسپری کردن و تنفس و نیاز به دم یار ندارد.

 

اسپری سروفلو

اسپری سروفلو

 

 

برند های ترکیبی بودزوناید و فورمترول

برندهای ترکیبی بودزوناید و فورمترول

 

 

برندهای ترکیبی سالبوتامول و ایپراتروپیوم

برندهای ترکیبی سالبوتامول و ایپراتروپیوم

 

 

پودر استنشاقی ترکیبی ANORO

حاوی ترکیب B² آگونیست طولانی اثر(LABA) به نام ویلانترول و یک ترکیب آنتی کولینرژیک به نام umeclidinium می باشد. به عنوان درمان نگهدارنده در بیماران مبتلا به COPD(برونشیت مزمن، آمفیزم) تجویز می شود.

 

پودر استنشاقی ترکیبی ANORO

پودر استنشاقی ترکیبی ANORO

 

اسپری ترکیبی آتروونت کامپ

این اسپری حاوی ترکیب B² آگونیست به نام فنترول و یک ترکیب آنتی کولینرژیک کوتاه اثر به نام ایپراتروپیوم می باشد.

 

اسپری ترکیبی آتروونت کامپ

اسپری ترکیبی آتروونت کامپ

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *